مودا موری مورا

مودا موری مورا

در آموزش‎ها همیشه تأکید من بر این نکته بوده که باید انواع اتلاف را بشناسیم و تا حد ممکن با مثال‎های مختلف آن آشنا شویم. شناخت دسته‎بندی‎های مختلف اتلاف و بررسی مثال‎های گوناگون آن به ما کمک می‎کند تا نگاهی اتلاف‎بین پیدا کنیم و به وسیلۀ این نگاه در جهت کاهش اتلاف قدم برداریم.

مودا موری مورا

دسته‎بندی‎های مختلفی از انواع اتلاف وجود دارد که هرکدام بنا به دلایل مختلفی ایجاد شده‎اند. یکی از معروف‎ترین دسته‎بندی‎ها، چیزی است که در این مقاله مورد نظر ماست، یعنی:

مودا موری مورا

مودا (Muda)

اولین نوع اتلاف در این نوع دسته‎بندی، موداها (muda)  هستند. پیش‎تر در مورد مودا در مقالۀ “مودا چیست” مختلف صحبت کردیم. در اینجا نیز مجدداً آن را بررسی می‎کنیم:

 موداها فعالیت‌هایی هستند که از دید مشتری بی‎ارزش هستند و مشتری تمایلی ندارد بابت آن‎ها پولی پرداخت کند.

به‌عنوان مثال مشتری تمایلی ندارد پول حمل‌ونقل مواد به کارخانه را پرداخت کند. او دوست ندارد پولی بابت کالای معیوب و ضایعات خط تولید پرداخت کند. در حالی که معمولاً این هزینه‎ها به صورت غیرمستقیم از او گرفته می‎شود.

همانطور که در مقالۀ “مودا چیست” هم گفته شد، معمولاً موداها را به ۷ دسته تقسیم می‎کنند:

  1. مودای انتظار و تأخیر: مثل اپراتوری که منتظر رسیدن قطعه از مرحلۀ قبلی است
  2. مودای حمل و نقل: مثل جابجایی کالا از خط تولید به انبار
  3. مودای کار اضافی: مثل بازرسی‎ها و چکاپ‎های غیرضروری
  4. مودای تولید مازاد: تولید کردن کالا زمانی که واقعاً درخواستی برای آن وجود ندارد (که موجود انبارها را افزایش می‎دهد)
  5. مودای حرکات اضافی: مثل راه رفتن، خم شدن، چرخیدن و یا جستجوهای غیرضروری اپراتور
  6. مودای دوباره‎کاری: مثل تولید محصولات معیوب که یا دورریز خواهند بود یا نیاز به اصلاح دارند.
  7. مودای موجودی اضافی: مثل وجود کالاهای نیمه ساخته در بین فرآیندهای تولیدی

هیچ کدام از این موداها تغییری در محصول بوجود نمی آورند و مشتری دوست ندارد بابت آن‎ها هزینه‎ای پرداخت کند.

موری (Muri)

اتلاف‎های مربوط به سختی انجام کار را موری می‎گویند.

احتمالاً همۀ ما دیده‎ایم که افرادی که برای کار استخدام می‌شوند معمولاً به دلیل آموزش‌های ناکافی یا نادرست، رویه‌های کاری را نمی‌دانند. این امر باعث می‌شود که شخص با سعی و خطا آموزش‌های موردنیازش را فرابگیرد. به همین دلیل کار موردنظر برای او سخت و پرزحمت خواهد بود. این مورد را می‎توان یکی از مثال‎های موری دانست. مثال دیگر از موری، می‌تواند کمبود ابزارهای موردنیاز برای اپراتوری باشد که در خط تولید کار می‌کند. اپراتور باید برای پیدا کردن ابزار موردنظرش، مدام بین سایر بخش‌ها درحرکت باشد یا با ابزارهای ناکافی موجود، کار خود را با زحمت انجام دهد. همه‎ی این‌ها باعث می‌شود تا کاری که می‌تواند به سادگی انجام شود و وقت کمی از شخص بگیرد، زحمت زیادی بطلبد و انرژی افراد را بیهوده تلف کند.

مثال‎هایی از موری:

  • انجام دستی بسیاری از کارها که می‎توانند خودکار انجام شوند
  • فشار بیش از حد وارد کردن به افراد و ماشین آلات
  • کارهایی که به ذات وقت گیرند، مثل ورود اطلاعات دست‎نویس به کامپیتور (تایپ کردن)
  • و…

 

مورا (Mura)

دسته سوم اتلاف‎ها را مورا (mura) می‎نامند.

مورا به اتلاف‎هایی گفته می‎شود که ناشی از نوسانات هستند.

افرادی که با مباحث کنترل کیفیت سروکار دارند می‎دانند که در کنترل فرایند آماری، کیفیت را متضاد نوسان یا پراکندگی تعریف می‌کنند. به‌عنوان‌مثال اگر شما کارخانه‌ای دارید که نوشابه تولید می‌کند، مشتری و ما انتظار داریم که حجم نوشابه همیشه به یک اندازه باشد. کمتر بودن آن موجب نارضایتی مشتری و بیشتر بودن آن منجر به افزایش هزینه‌های تولید برای ما می‌شود. از طرفی این نوسانات منجر به اختلال در سیستم تولید شده و استهلاک ماشین‌آلات و ضایعات تولید را نیز افزایش می‌دهد. به این دسته از فعالیت‌ها و نوسانات مورا گفته می‎شود.

مثال‎هایی از مورا:

  • رسیدن مواد اولیه با مقادیر غیریکنواخت
  • سرعت تولید غیریکنواخت در بخش‎های مختلف یک کارخانه
  • تغییرات برنامه ریزی نشده در تعداد یا مقدار یک محصول حین تولید
  • تقاضای غیریکنواخت مشتریان
  • و…

 

چطور مودا، مورا و موری را کاهش دهیم؟

برخی از این اتلاف‎ها را می‎توان سریعاً حذف کرد. مثلاً بعضی حرکات اضافی اپراتورها را می‎توان با رعایت اصول اِرگونومی (طراحی محیط) حذف کرد یا حداقل می‎توان آن‎ها را کاهش داد. به عنوان مثال اگر ابزارهای موردنیاز اپراتور در تابلویی، جلوی او نصب شده باشد، دیگر نیازی به جستجوهای بی مورد بین بخش‎ها یا قفسه‎ها برای پیدا کردن ابزارها نخواهد بود. در بسیاری از موارد نیز سیستمی کردن کارها یا درواقع خودکارسازی (اتوماسیون) می‎تواند بسیاری از اتلاف‎ها را کاهش دهد.

برخی دیگر از اتلاف‎ها را نمی توان به صورت ضربتی کاهش داد و یا حذف کرد. به عنوان مثال نمی توان حمل و نقل کالا به انبار را حذف کرد. همینطور تولید اضافی محصولات در برخی موارد به دلیل تغییر در شرایط بازار به نظر الزامی می‎رسد. در این جا دو نکته وجود دارد:

اول اینکه حذف ضربتی این اتلاف‎ها عملاً دردی را دوا نمی کند و چون در حال حاضر راه‎حل جایگزینی برای آن‎ها پیش‎بینی نشده و این اتلاف‎ها مجدداً ظاهر خواهند شد! مثلاً اگر کالاها را به انبار حمل نکنیم، حمل و نقل را حذف کرده‎ایم ولی قاعدتاً محصولات در آخر خط انباشته می‎شوند و مجدداً نیاز به حمل آن‎ها خواهیم داشت!

نکتۀ بعدی این است که حذف و یا کاهش اتلاف‎ها اغلب نیاز به برنامه‎ریزی صحیح و در بسیاری از موارد تغییر کامل دیدگاه‎های سنتی ما دارد. به عنوان مثال در ناب سازی مودای تولید اضافی را پرضررترین نوع مودا می‎دانیم، چرا که همۀ انرژی و نیروی موجود به کار گرفته می‎شود تا محصولی اضافی تولید شود که معلوم نیست مشتری آن را خریداری کند یا نکند! در حالی که باور سنتی بر این عقیده هست که تولید اضافی الزامی است چرا که ما نمی توانیم دقیقاً پیش‎بینی کنیم که در آینده تقاضای کالا چقدر خواهد بود، پس یک ذخیره اطمینان از محصول را در نظر می‎گیریم. راهکاری که در ناب سازی برای تولید اضافی ارائه می‎شود، سیستم کششی است. این سیستم دقیقاً براساس تعداد نیاز مشتری تولید می‎کند. انشالله در مقاله ای جداگانه به این سیستم به صورت مفصل خواهیم پرداخت. ولی برای اینکه ذهنیتی از تولید کششی داشته باشید می‎توان این سیستم را این گونه توضیح داد:

فرض کنید شما یک کارخانه تولید صابون دارید و محصولات خود را در فروشگاه‎ها عرضه می‎کنید. سیستم کششی به جای اینکه پیش‎بینی کند در ماه آینده چه تعداد صابون باید تولید شود و بر این اساس تولید را انجام داده و صابون‎ها را انبار کند، به شکلی دیگر رفتار می‎کند. در تولید کششی هر صابون خریداری شده در فروشگاه حکم یک درخواست کالا را برای کارخانه دارد. درواقع کارخانه به همان اندازه که در فروشگاه صابون به فروش رفته، تولید خواهد کرد. به این شکل کارخانه تنها به اندازۀ کافی (نه بیشتر از نیاز) تولید خواهد کرد.

پس می‎توان گفت برخی اتلاف‎ها سریعاً قابل حذف یا کاهش اند ولی برخی دیگر نیاز به برنامه ریزی و تغییر نگرش ما دارند که ناب سازی برای هر دو مورد راهکارهایی را ارائه می‎دهد.

جمع‎بندی مودا موری مورا

بیایید یک بار دسته‌بندی سه‌گانه‎ی اتلاف‎ها را جمع بندی کنیم:

مودا: فعالیت‌هایی که مشتری حاضر نیست بابت آن‌ها پولی بپردازد؛ مانند، انتظارها، اقلام معیوب، حرکات اضافی و…

موری: فعالیت‌هایی که انجام دادن آن‌ها سخت و اغلب وقت گیر است. مثل تایپ کردن

مورا: اتلاف‎هایی که مربوط به نوسانات می‌شود. مثل نوشابه‌ای که در حجم ثابت تولید نمی‌شود.

امیدوارم که این مقاله برای شما مفید بوده باشد. خوشحال خواهیم شد که نظرات خودتان را در این مورد برایمان بگوئید.

ناب باشید…

اگر این مطلب را دوست داشتید، می توانید آن را با دوستانتان نیز به اشتراک بگذارید:

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *